Recensie van "Het Spirituele Brein"

© G.M. Woerlee

 

Canadese neurowetenschapper, Mario Beauregard en journaliste Denyse O'Leary, hebben een boek geschreven met de titel "The Spiritual Brain", recent in het Nederlands vertaald en uitgegeven onder de titel "Het Spirituele Brein". Er zijn veel recensies van de Engelstalige editie van het boek, maar Nederlandstalige recensies zijn schaars. De uitgever, van deze Nederlandse vertaling, (Ten Have in Velp ), heeft goed werk gedaan. Het boek is voorzien van een mooi kaft, het drukwerk is in een serif lettertype dat goed leesbaar is voor de doelgroep van dit boek, bovendien, zoals men kan verwachten van deze uitgever, is de overal kwaliteit van de productie wel hoog. Dit boek beschrijft onder andere, een onderzoek uitgevoerd door Mario Beauregard en zijn groep in Montreal, Canada, op de religieuze ervaringen van een groep karmeliete nonnen. Het onderzoek is wel uniek en uitstekend uitgevoerd. Daarom geloven veel mensen dat "Het Spirituele Brein" is een boek dat hun dromen en hopen van een eeuwigdurend leven in een hiernamaals bevestigt met een keiharde "medisch wetenschappelijke onderbouwing" zoals uitgelegd door Dr. Pim van Lommel in het voorwoord (zie recensie van zijn boek Eindeloos Bewustzijn), zowel als de "wetenschappelijke" conclusies getrokken door de schrijvers uit het onderzoek op de religieuze ervaringen van karmeliete nonnen.

Helaas is het onmogelijk iets meer positiefs te bedenken om in deze recensie te schrijven. De onmogelijke en ongefundeerde conclusies getrokken door Mario Beauregard en Denyse O'Leary in dit slecht geschreven boek zullen terecht decennia lang staan als toonaangevende voorbeelden van:

• matig tot geen controle op de werkelijke inhoud van internationaal gepubliceerde wetenschappelijke artikelen, boeken, en teksten,
• oneigenlijke conclusies trekken uit eigen goed wetenschappelijk werk, en de wetenschappelijke werk van anderen,
• en dit allemaal mengen met eigen ongefundeerde en belachelijke meningen.

Stevige woorden - maar woorden die ik met internationale wetenschap zal staven - dezelfde wetenschap die Mario Beauregard en Denyse O'Leary verkeerd interpreteren om tot hun ongefundeerde conclusies te komen. Hierbij heb ik links geplaatst naar veel van de wetenschappelijke artikelen geciteerd door Beauregard en O'Leary in "Het Spirituele Brein", zodat lezers ze zelf kunnen lezen en zelf beoordelen of wat ik hier schrijf terechte kritiek is.

 

Algemene opmerkingen

Beauregard en O'Leary hebben iets met "materialisten" en het "materialistische wereldbeeld". Overal in het boek leest men kritiek op de "materialistische denkwijze", dat "materialistische denkers" bang zijn hun wereldvisie te veranderen, dat "materialisten" alles op alles zetten om spirituele verklaringen te ondermijnen, enz, enz. Dit is heel vreemd, want zij gebruiken zelf dezelfde materialistische onderzoeksresultaten om hun meningen te steunen, en ze gebruiken allerlei producten van de materialistische denkwijze en werkwijze om deze dingen te beschrijven en te verkondigen. In tegenstelling tot wat zij verkondigen, zijn sceptici en materialisten geen vijandelijke wezens die spirituele waarden verwerpen, of spirituele mogelijkheden negeren. Sceptici en materialisten zijn gewoon mensen die bewijs willen hebben voor spirituele verklaringen. Indien geen overtuigend bewijs geleverd kan worden voor een bepaalde stelling of denkwijze, terwijl een materialistische verklaring alles verklaard en zelfs voorspelt, dan gaan ze voor een materialistische verklaring. Denk aan de banen van de planeten in onze zonnestelsel. Duizenden jaren hebben mensen allerlei wonderlijke eigenschappen aan de planeten en hun banen toegeschreven, maar nu met een materialistische verklaring van hun bewegingen, zijn er kunstmanen die alle moderne telecommunicatie en ruimtevaart mogelijk maakt, zowel als het voorspellen van getijden en zonsverduisteringen. Allemaal onmogelijk met een zuivere spirituele wereldbeeld. Dus is deze denkwijze van de schrijvers van "Het Spirituele Brein" een geheel onterechte wereldbeeld van stellingnemende gelovigen in het "spiritualisme".

Overal door "Het Spirituele Brein" vind men stukjes tekst in een kader. Deze stukjes tekst zijn moeilijk leesbaar voor de schrijver van deze recensie. Misschien ligt dit aan mij, en zijn ze goed leesbaar voor de hoogbegaafde, wetenschappelijk onderlegde lezers van dit boek. Die zullen onmiddellijk begrijpen wat Mario Beauregard bedoelt als ze een stuk tekst lezen zoals op pagina 302:

Wij hebben in de mystieke conditie, in vergelijking met de baselijnconditie, significante activeringsplekken gevonden in de inferieure parietale lobule (IPL; Brodmanngebied-BA-7, 40), de visuele cortex (BA 18,19) en de caudate nucleus. Andere significante activeringsplekken zijn waargenomen in de rechter mediale orbitofrontale cortex (MOFC; BA 11), de rechtermidden temporale cortex (MTC; BA 21), de rechter superieure parietale lobule (SPL; BA 7), de linker hersenstam, de linker insula (BA 13), en de linker anterieure cingulate cortex (ACC; BA32).

Wetenschappelijke vaktaal zoals in dit voorbeeld wordt veel gebruikt, zonder voorafgaande uitleg over wat een Brodmann gebied is, of waar de betreffende stukken hersenen zich überhaupt bevinden. Als eenvoudige lezer zou ik het prettig gevonden hebben als deze stukken tekst helder werden uitgelegd.

 

Het bestaan van "psi" ofwel paranormale zintuigen / waarnemingen

Ooit geloofde ik in de werkelijkheid, ofwel de mogelijkheid van paranormale zintuigen zoals telepathie, helderzien, precognitie, psychokinese, enz. Maar op een dag kwam ik tot de conclusie dat deze zintuigen niet bestonden. Mijn redenering was eenvoudig. Gedurende duizenden jaren hebben mensen in de werkelijkheid van deze zintuigen geloofd. Regelmatige enquêtes hebben aangetoond dat tot ongeveer 60% van alle mensen een, of meerdere ogenschijnlijke paranormale waarnemingen, of onverklaarbare gebeurtenis hebben meegemaakt (zie Mori Poll 1998, Psi Survey 2002). Paranormale waarnemingen of gebeurtenissen zijn dus heel gewoon, ofwel komen vaak voor.

Laat in de negentiende eeuw, wisten de oprichters van de diverse verenigingen ter bestudering van het paranormaal ook dat ogenschijnlijke paranormale ervaringen relatief vaak voorkwamen. De Engelse "Society for Psychical Research" werd in 1882 opgericht in London. Kort daarna in 1885 werd de "American Society for Psychical Research"opgericht in Boston. Andere vergelijkbare verenigingen volgden. De oprichters van deze verenigingen hadden als primair doel, het wetenschappelijk bewijzen van de werkelijkheid van paranormale waarnemingen en zintuigen. Ze wisten ook dat deze ervaringen relatief vaak voorkwamen. Daarom dachten ze dat ze dat het bestaan van paranormale waarnemingen en zintuigen makkelijk wetenschappelijk te bewijzen zou zijn. Helaas, meer dan 120 jaren later, ondanks veel uitstekend wetenschappelijk inzet, blijft men proberen het bestaan van paranormale waarnemingen en zintuigen te bewijzen, zelfs geloven nog zo veel mensen in het bestaan ervan.

Gedurende dezelfde 120 jaren zijn de structuren van atomen en elektronen uitgewerkt tot de huidige materialistische werkelijkheid van moderne elektronica, scheikundige wonderen, computers, het internet, kern energie en kernbommen. Ruimtevaart is gekomen met de telecommunicatie mogelijkheden van de nu onmisbare satellieten die om de aarde draaien met GPS navigatie signalen, met het doorgeven van mobiele communicatie, televisie, enz. Maar er is vooralsnog geen spat concreet bewijs voor paranormale krachten vergelijkbaar met het bewijs geleverd door deze materialistische gemakken en gevaren die ons omringen, die ons huidige wereld maken tot wat het nu is. Daarom geloven mensen zoals ik niet in de werkelijkheid van het bestaan van paranormale waarnemingen en zintuigen zoals ze populair worden voorgesteld. Ik heb dit onderwerp uitvoerig uitvoerig besproken en de bioglogische-natuurkundige verklaringen voor het ogenschijnlijke paranormaal in hoofdstukken 3 en 4 van het boek The Unholy Legacy of Abraham.

 

De wonderlijke ervaringen van Pam Reynolds

Het zou een wonder zijn als een boek zoals "Het Spirituele Brein" het wonderlijke verhaal van Pam Reynolds niet zou gebruiken als bewijs voor het bestaan van een bewustzijn buiten het lichaam. En inderdaad op pagina's 180 tot 182 wordt een versie van haar verhaal en de ogenschijnlijke bewijzen geleverd door haar ervaringen beschreven. Tijdens het schrijven van deze recensie kwam ik tot de treurige ontdekking dat de schrijvers van "Het Spirituele Brein" kennelijk de moeite niet hebben gedaan om het oorspronkelijke verslag van Pam Reynolds in het boek "Light & Death" geschreven door Michael Sabom te lezen. Tenslotte is het verslag van de wonderlijke ervaringen van Pam Reynolds in het boek "Light & Death", het eerste gepubliceerde verslag van het Pam Reynolds verhaal waarmee dit verhaal wereldwijde bekendheid kreeg. Het is tevens een uiterst nauwkeurig verhaal. Helaas is het overduidelijk dat vele mensen zoals Mario Beauregard, Pim van Lommel, en vele anderen, het verslag in "Light & Death" totaal niet begrijpen. Dit verklaart waarom het verhaal dat in "Het Spirituele Brein" wordt opgelepeld een totale verwrongen en onjuist verhaal is dat absoluut niet overeen komt met het anders nauwkeurig verslag van het Pam Reynolds verhaal zoals geschreven in het boek van Sabom. Het verhaal van Pam Reynolds zoals wordt verslagen door Michael Sabom in zijn boek "Light & Death" bewijst op geen enkele wijze dat het bewustzijn onafhankelijk is van het lichaam zoals Beauregard en O'Leary beweren. De biologische verklaring voor het wonderlijke Pam Reynolds verhaal wordt nauwkeurig uitgelegd in hoofdstuk 11 van het boek The Unholy Legacy of Abraham.

 

Bijnadoodervaringen (BDE) tijdens hartstilstand en het bewustzijn

Op pagina's 182 en 183 van "Het Spirituele Brein" wordt aangenomen dat hartstilstand patiënten klinisch dood zijn tijdens hun reanimatie, waardoor ze geen bewustzijn kunnen hebben. De conclusie van Beauregard en O'Leary in "Het Spirituele Brein" is gelijk aan dat Pim van Lommel in zijn 2001 artikel in "The Lancet", zowel als in zijn boek "Eindeloos Bewustzijn". Pim van Lommel beweert dat mensen klinisch dood zijn tijdens hartstilstand, waardoor het feit dat mensen een BDE kunnen ondergaan tijdens reanimatie voor hartstilstand het bewijs is voor een menselijk bewustzijn onafhankelijk van het stoffelijke lichaam. Helaas is dit een onterechte conclusie, want mensen die reanimatie voor hartstilstand ondergaan hebben wel bloedsomloop opgewekt door de reanimatie, anders overleeft niemand een hartstilstand, want zonder reanimatie tijdens hartstilstand gaan mensen gewoon dood. Bovendien is deze kunstmatige, door reanimatie opgewekte bloedsomloop, voldoende om bewustzijn op te wekken en onderhouden in 15-20% van hartstilstand patiënten die reanimatie ondergaan. De bewijzen hiervoor worden zelfs door Pim van Lommel geleverd, zoals ik in een recensie van "Eindeloos Bewustzijn" heb uitgelegd (lees recensie "Eindeloos Bewustzijn"), ook in een analyse van zijn ongeoorloofde uitspraken in zijn artikel in "The Lancet" in 2001 (lees critique van Pim van Lommel Lancet article), zowel als in hoofdstuk 11 van het boek The Unholy Legacy of Abraham.

 

Bewustzijn, mentale toestanden en hersenfunctie

Op pagina's 125 tot 207 in "Het Spirituele Brein" gaan Beauregard en O'Leary in op een aantal onderwerpen met als hoofdonderwerpen bewustzijn en mentale processen. Ze zeggen dat het nog niet bekend is wat bewustzijn is. Dat klopt. Niemand weet wat bewustzijn is, het fenomeen van bewustzijn is iets wat wetenschappers en filosofen eindeloos bezig houdt (zie Stanford Encyclopaedia of Philosophy), maar meestal weten wij wanneer het er wel is en wanneer het er niet is. Bewustzijn manifesteert zijn aanwezigheid door de mechanismen van het lichaam. Wij weten dat een persoon bij bewustzijn is door spraak, door doelgerichte bewegingen, door EEG (electroencephalographische) activiteit. Als materialistische mensen van vlees en bloed kunnen wij de aanwezigheid van bewustzijn op geen andere manier constateren. Dit betekent dat de mechanismen van het lichaam nodig voor het manifesteren van bewustzijn, zoals de formatio reticularis en de nucleus centromendianus van de thalamus, moeten functioneren om bewustzijn te kunnen manifesteren, want als ze niet functioneren zijn mensen bewusteloos (zie Baars 2000, Bogen 2005, Wikipedia 2005). Dit betekent dat het absoluut niets uit maakt of bewustzijn een eigenschap van het functioneren van het brein is, of het brein slechts een ontvanger en uitvoerder van een onstoffelijke onafhankelijke bewustzijn is, omdat de mechanismen van het lichaam nodig voor het manifesteren van bewustzijn moeten functioneren. Dit feit betekent dat het fenomeen van bewustzijn, hoe wonderlijk het moge zijn, geen bewijs is voor het geloof dat bewustzijn onafhankelijk van het lichaam kan functioneren, of bewustzijn een fenomeen is dat überhaupt anders is dan een product van het functioneren van het lichaam. Het probleem van bewustzijn heb ik met eenvoudige en voor iedereen bewijsbare feiten en waarnemingen in de boeken Mortal Minds en The Unholy Legacy of Abraham besproken.

 

Onderzoek op karmeliete nonnen

Mario Beauregard en zijn medewerkers hebben de activiteit gemeten in de hersenen van 15 karmeliete nonnen tijdens een RSME (Religious, Spiritual, and Mystical Experience). Dit was zeker een fascinerend en uitstekend wetenschappelijk werk (zie pagina's 283-318 van "Het Spirituele Brein"). Op pagina's 302-304 hebben Beauregard en O'Leary een heldere uitleg en verklaring gegeven van hun onderzoeksresultaten. Het bleek dat een optelsom van diverse gedeelten van de hersenen door RSME's werden geactiveerd. Maar het feit dat een RSME bepaalde specifieke delen van de hersenen activeert vertelt niets over de oorzaak van de RSME. Het vertelt alleen welke delen van de hersenen nodig zijn om een RSME te kunnen ondergaan.

Eigenlijk is het sinds de dertiger jaren bekend dat activiteit van verschillende delen van de hersenen de diverse lichaamsfuncties en zintuiglijke waarnemingen die wij kennen tot stand brengen. Bijvoorbeeld, spreken activeert bepaalde delen van de hersenen, bewegingen nog andere delen van de hersenen, visuele hallucinaties, of het zien van beelden activeren nog andere delen van de hersenen, terwijl het horen van geluiden, of denken aan muziek activeert nog andere delen van de hersenen. Prikkelen van dezelfde delen van de hersenen kan ook hallucinaties van geluid, visuele hallucinaties, bewegingen, sensaties van allerlei soorten, en zelfs uittredingen opwekken.

Enkele meer concrete voorbeelden:

• Bij mensen met een beroerte waarbij een deel van de spraak schors (linker Broca gebied) van de hersenen is beschadigd kunnen niet spreken. Ze proberen wat te zeggen, maar geen woorden komen uit hun monden. Hier is een voorbeeld van de geest dat wil wat, maar het lichaam reageert niet door beschadiging van de nodige delen van de hersenen.
• Bij mensen met een beroerte waarbij op een kant het motorische schors (primary motor cortex) van de hersenen is beschadigd zijn verlamd op de tegenovergestelde kant van het lichaam. Ze proberen de verlamde arm of been te bewegen, maar geen bewegingen gebeuren. Wederom een voorbeeld van de geest dat wil wat, maar het lichaam reageert niet door beschadiging van de nodige delen van de hersenen.
• Bij mensen met een beroerte waarbij op een kant het supplementary motorische schors (supplementary motor cortex) van de hersenen is beschadigd zijn ogenschijnlijk verlamd op de tegenovergestelde kant van het lichaam. Maar nu gebeurt iets heel merkwaardigs. Ze denken niet om te bewegen. Zelfs als men ze vraagt, bewegen ze de ogenschijnlijk verlamd arm of been niet, want ze proberen zelfs niet om te bewegen. Nu is er hier een voorbeeld van een afwezigheid van geest, want de wil om te bewegen is nu verdwenen (zie review in Wikipedia, Affifi 2005, Ohara 2000, Sala 2002).

Deze zijn allemaal voorbeelden van de relatie tussen lichaam een geest. Zonder het lichaam kan de geest, of bewustzijn niets, en is het volstrekt onduidelijk of er überhaupt een scheiding tussen lichaam een geest bestaat. Dus is de conclusie uit dit uitstekend onderzoek op karmeliete nonnen duidelijk. Om een RSME te kunnen ondergaan is de activiteit van diverse delen van de hersenen nodig. Zonder de activiteit van deze delen van de hersenen zouden deze nonnen geen RSME ervaren. Dit betekent dat Mario Beauregard onmogelijk kan zeggen dat deze ervaringen zouden kunnen ontstaan als gevolg van het functioneren van een onstoffelijk bewustzijn dat het stoffelijke lichaam aanstuurt op een manier analoog aan het aansturen van een radiobestuurde auto (dit idee met al zijn vele gebreken, heb ik uitgebreid geanalyseerd in hoofdstuk 6 van het boek Mortal Minds). Dus terwijl Mario Beauregard en zijn medewerkers een uitstekend onderzoek hebben verricht, kan dit onderzoek op geen enkel wijze onderscheid maken tussen de mogelijkheid dat bewustzijn, of geest, een product is van het functioneren van de hersenen, of dat het iets onstoffelijk is dat het lichaam aanstuurt zoals men een radiobestuurde auto aan zou sturen.

 

Ongeoorloofde conclusies

Na een lange omzwervingen met een beschrijving van hun overigens uitstekend onderzoek op de veranderingen in hersenfunctie veroorzaakt door religieuze, mystieke en spirituele ervaringen (RMSE's) onder karmeliete nonnen, komen de auteurs eindelijk op de kern van hun boek. Hun conclusies worden op kernachtige en zeer begrijpelijke wijze voor de hoogontwikkelde lezers van "Het Spirituele Brein" samengevat op pagina's 322-323.

De materialistische neurowetenschap is er niet in geslaagd een bevredigende neurobiologische theorie te ontwikkelen over de vraag hoe geest, bewustzijn, zelf en RSME's voortkomen uit de interactie tussen verschillende hersengebieden, neurale circuits en neurotransmitters. Naar mijn mening is deze onderneming gedoemd tot mislukking. Waarom? Vanwege de kolossale epistemologische kloof tussen het psychologische gebied (psyche) en het fysieke gebied (fysis). Het in kaart brengen van de hersenactiviteit die ten grondslag ligt aan Godels ontdekking van het onvolledigheidstheorema zou weinig over de wiskundige inhoud van de theorema verduidelijken. Op grond van dit kardinale verschil kan psyche niet tot fysis gereduceerd worden. …

Zoals al is opgemerkt doen de bevindingen uit onderzoek bij BDE'ers en vooral het geval van Pam Reynolds vermoeden dat geest en bewustzijn kunnen voortduren wanneer de criteria voor klinische dood vervuld zijn en de hersenen niet langer functioneren. …

In dezelfde trant hebben Henri Bergson en Aldous Huxley voorgesteld dat onze hersenen de geest en bewustzijn niet produceren, maar eerder functioneren als filters die ons maar een beperkte gedeelte van de waarneembare werkelijkheid laten ervaren. Deze opvatting houdt in dat de hersenen normaliter beperkingen opleggen aan onze ervaring van de spirituele wereld. In overeenstemming met deze zienswijze doen de resultaten van onze neuro-imaging onderzoek bij karmeliete nonnen vermoeden dat er neuro-electrische, neuro-chemische en neurometabolische veranderingen nodig zijn om een RMSE te doen plaatsvinden.

Met andere woorden, ze concluderen dat bewustzijn, ofwel de menselijke geest onafhankelijk van het lichaam is. Sterker nog, is het hun mening dat het lichaam beperkingen op de uitingen van de geest legt. Ze komen tot deze conclusies op basis van hun onderzoek op karmeliete nonnen, het Pam Reynolds verhaal, onderzoek op personen die BDE's hebben ondergaan, zowel als de ervaring van uittredingen. Maar deze ervaringen en deze onderzoeken leveren absoluut geen bewijs voor een geest dat onafhankelijk van het lichaam functioneert (zie uitgebreide discussies in de boeken Mortal Minds en The Unholy Legacy of Abraham).

Hierdoor worden alle argumenten in "Het Spirituele Brein" ontkracht, want ze zijn gebaseerd op onjuiste, zelfs verbijsterend totaal verkeerde aannames van Beauregard en O'Leary. Ze hebben op geen enkele wijze hun "spirituele wetenschap" bewezen. Integendeel, ze hebben slechts bewijzen voor hun "spiritueel bijgeloof" geleverd. Dus er is geen onafhankelijke geest, geen onafhankelijke bewustzijn.

 

Conclusie van deze recensie van "Het Spirituele Brein"

De schrijvers van "Het Spirituele Brein" falen in hun primaire doel van het bewijzen dat geest en bewustzijn onafhankelijk zijn van het lichaam. Het resultaat is dat dit is een buitengewoon matig geschreven boek dat slechts een tirade bevat tegen materialistische filosofie, terwijl de auteurs genante blunder na genante blunder maken met het aandragen van verkeerde bewijzen voor hun spiritualistische overtuigingen. Dit boek is slechts een voorbeeld van hoe goed wetenschap veranderd in slecht en onzinnig pseudowetenschap onder invloed van een magische denkwijze. Concluderend, dit boek is een aanrader voor iedereen die een pracht voorbeeld van slecht wetenschap wil lezen!

 

---

This page last modified 1 August 2008

---

 

 

 

Website design G.M. Woerlee, December 2008